Excursie Amsterdam: Synagogen en moskee

Ieder jaar organiseert docent Eric Ottenheijm een excursie naar diverse Joodse gebouwen in Amsterdam. Dit jaar viel de datum op vrijdag 15 april en stonden er twee synagogen (de Asjkenazische en de Portugese synagoge), het Joods Historisch Museum en/of de Al-Kabir moskee in de planning.

Samen met Erics studenten en een aantal leden van Aladdin verzamelden we om 11 uur voor de Asjkenazische orthodoxe synagoge, de Kehilat Jaakov, in de Gerrit van der Veenstraat. De eerste vraag die ons gesteld werd, was: ‘Hoe kun je zien dat dit een synagoge is?’ Het gebouw waar we voor stonden was namelijk een rijtjeswoning. Iemand trok de stoute schoenen aan en suggereerde dat het herkenbaar was door de politiebewaking. ‘Juist!’, zei Eric, ‘Sinds de aanslag in Brussel op een synagoge is er in Amsterdam permanente politiebewaking bij iedere synagoge.’ Eric haalde de sleutel tevoorschijn en opende de deur. ‘Wat zijn de regels als je een synagoge binnen stapt?’ ‘Hoofdbedekking?’ antwoordde iemand. ‘Voor wie?’ vroeg Eric. ‘Mannen!’ zeiden meerdere studenten. Zodoende zetten alle heren een keppel op en gingen we naar binnen. In de synagoge zagen we zitplekken langs de zijmuren (zie foto), een beweegbaar scherm (om mannen en vrouwen te scheiden), een bibliotheek (zie foto) en uiteraard de gebruikelijke joodse heilige voorwerpen.

Eric begon alvast met uitleg over de synagoge te geven en ons kritische vragen te stellen. Wat viel ons op? Waarom vinden we het opvallend? Is dit typisch joods? Zijn sommige keuzes vanuit praktisch of vanuit religieus oogpunt gemaakt? Kort erop verscheen Leo Mock, docent Judaica, promovendus en publicist, om ons meer over de synagoge te vertellen. Hierbij toonde hij ons diverse Joodse religieuze voorwerpen, zoals de Tora-rollen, jad (aanwijzer), talliet en tefillien. Foto’s hiervan vind je hier.

DSC_0743

DSC_0764

 

 

 

 

 

 

Na alle uitgebreide uitleg in de orthodoxe Asjkenazische synagoge vertrokken we naar de Portugese synagoge. Onderweg gaf Eric uitleg over diverse belangrijke wijken, plekken en beelden in Amsterdam die te maken hebben met de Joodse en/of joodse geschiedenis. Eenmaal aangekomen bij de Portugese synagoge riep Eric ons tot een halt. Uitgebreid spraken we over de locatie, het gebouw om de synagoge heen en de beveiliging.

In de Portugese synagoge, de Esnoga, viel meteen op: hier is geen elektriciteit. April was niet erg warm, zeker dit jaar niet, dus ook in de synagoge was het vrij koud. Het eeuwig brandend vuur in de synagoge bestaat uit een kaars die vermoedelijk dagelijks gecontroleerd en wekelijks vervangen wordt. Op de grond ligt fijn zand, een makkelijk middel om een ruimte schoon te houden van al het stof, vocht en vuil. In de hoek staat een soort prieeltje. Dit bleek een choepa te zijn: de plek waar de bruid en bruidegom met elkaar in het echt verbonden worden. Ook viel ons op de er een ‘typische’ schade aan het balkon is. Een van de studenten wist dit te verklaren: ‘Geen enkele synagoge mag zo mooi zijn als de Tempel van Jeruzalem, dus wordt in iedere synagoge een oneffenheid aangebracht.’ Bovenin de Portugese synagoge is de ruimte voor de vrouwen, achter turkoois gekleurde hekken. Vanaf hier kon je de synagoge goed overzien.

DSC_0798DSC_0776

DSC_0791

 

We vertrokken naar de andere gebouwen. Hier zagen we de wintersynagoge, waar, wegens de kou, – de naam zegt het al – in de winter de diensten gehouden worden. Ook bezichtigden we de schatkamer, een bibliotheek en een ruimte met artefacten. Inmiddels bleek de groep redelijk uitgedund. Een aantal studenten gaf aan terug naar huis te moeten. Snel werd er nog een groepsfoto gemaakt. Ook werd besloten om het Joods Historisch Museum over te slaan en samen in een cafeetje op te warmen en wat te drinken.

DSC_0833

DSC_0820

 

 

 

 

 

 

Opgewarmd liepen we met 8 personen naar de Al-Kabir moskee. Hier hadden we om 5 uur afgesproken met vrijwilliger Najem Oulad Ali. Najem vertelde ons over het ontstaan van de moskee. In 1972 verenigden een aantal ouderen zich om een gebedsruimte te zoeken. Een kerk hielp hen door hun kelder daarvoor open te stellen. Na een aantal jaren verhuisden zij naar een voormalig bioscoopgebouw in de wijk De Pijp. Helaas werd dit gebouw in de brand gestoken waarna zij gedwongen waren te verhuizen. In 1982 vonden zij hun heil bij de Weesperzijde, waar ze nog steeds zitten. Hier zetten ze regelmatig hun deuren open voor bezoekers. ‘Juist in deze tijd zijn we erg in trek’, zei Najem. Hij vervolgde: ‘Omdat de islam nu zoveel aandacht krijgt, willen mensen zich erin verdiepen. We zijn erg blij dat we hen daarbij kunnen helpen, want dit voorkomt misverstanden.’ Sinds het nieuwjaar heeft Najem al zo’n 400 bezoeken gehad. Hij geeft rondleidingen, onderhoudt de website en is actief op Facebook.

DSC_0847

DSC_0852

 

 

 

 

 

 

Omdat wij studenten religie zijn, liet Najem zijn standaardpraatje voor wat het is en gingen we meer de diepte in. Zo vertelde hij over hoe zijn dochter midden op straat door een man bespuugd werd. Zij hebben aangifte gedaan en dankzij camerabeelden van de winkels in die straat, is de man opgepakt. Zij wisten zich goed te verweren, maar Najem legde uit hoe moeilijk het is om aangifte te doen op grond van discriminatie. Dit weerhoudt veel mensen ervan aangifte te doen. Ook kan een taalbarrière de situatie erg moeilijk maken. Najem probeert iedereen te helpen en hangt daarbij ook de internetridder uit. Hij lachte: ‘Ik besef dat ik niet iedereen z’n gedachtegang kan veranderen, maar ik kan bepaalde uitspraken op internet ook niet negeren. Dus tsja, dan zeg ik er wel wat van.’ Ook kwam radicalisering aan bod. Najem zei dat zij weinig moeite hebben om dit te signaleren: ‘Iemand die radicaliseert probeert je juist van alles te vertellen over hoe het wél moet. Dat valt op.’ Najem en de imam proberen deze mensen erbij te houden door de teksten zo passend mogelijk te maken. Zo heeft de imam een preek gehouden over de relatie met ouders, waarin respect, eerbied en liefde aan bod kwam. ‘Aan het eind waren een aantal mensen aan het huilen. Een aantal jongeren omhelsde me. Dit hebben ze nodig, dit contact’, zei Najem.

Inmiddels een uur later was het tijd om de dag af te sluiten. We maakten de laatste foto’s en vertrokken om 7 uur naar huis. Het was een volle, maar mooie dag.

DSC_0855

 

PS: Voor iedereen die mee was: vergeet niet dat je ticket voor de Portugese synagoge een combinatieticket is! Dit ticket is nog een maand geldig voor een bezoek aan het Joods Historisch Museum, dus tm 15 mei kun je er nog gratis naartoe.